Trao đổi cùng

LS. Nguyễn Phương Liên
Luật sư | SENLAW

Thực hiện: Ban Biên tập SENLAW

“Một chiến lược giải quyết tranh chấp hiệu quả không chỉ hướng đến kết quả có lợi về mặt pháp lý, mà còn phải tính đến khả năng thực hiện quyền lợi trên thực tế.”

Khi phát sinh tranh chấp, doanh nghiệp thường tập trung vào căn cứ pháp lý, chứng cứ và phương thức giải quyết. Tuy nhiên, một kết quả có lợi chỉ thực sự tạo ra giá trị khi doanh nghiệp có thể thu hồi tiền, nhận lại tài sản hoặc yêu cầu bên có nghĩa vụ thực hiện cam kết trên thực tế.

Trong cuộc trao đổi thuộc chuyên đề Tuần 4 về khả năng thi hành, LS. Nguyễn Phương Liên chia sẻ những vấn đề doanh nghiệp cần cân nhắc ngay từ đầu và trong suốt quá trình giải quyết tranh chấp.

Vì sao nhiều doanh nghiệp chỉ nghĩ đến việc thi hành sau khi có bản án hoặc phán quyết?

LS. Nguyễn Phương Liên:

Theo tôi, nguyên nhân nằm ở cách doanh nghiệp xác định mục tiêu của việc giải quyết tranh chấp. Khi quyền lợi bị ảnh hưởng, doanh nghiệp thường ưu tiên chứng minh mình đúng, xác định trách nhiệm của bên vi phạm và tìm kiếm một kết quả có lợi. Đây đều là những việc cần thiết, nhưng chưa phải toàn bộ bài toán.

Một bản án hoặc phán quyết xác lập quyền và nghĩa vụ của các bên. Việc quyền lợi đó có được thực hiện hay không còn phụ thuộc vào tình trạng tài chính, tài sản, dòng tiền và mức độ hợp tác của bên có nghĩa vụ. Những yếu tố này có thể thay đổi đáng kể trong thời gian vụ việc được giải quyết.

Nếu chỉ bắt đầu xem xét sau khi có kết quả, doanh nghiệp có thể đã bỏ lỡ thời điểm phù hợp để đánh giá rủi ro, yêu cầu biện pháp bảo vệ hoặc thương lượng một phương án khả thi hơn. Vì vậy, tôi thường lưu ý doanh nghiệp rằng khả năng thi hành phải được xem xét ngay khi xây dựng chiến lược, chứ không phải là công việc chỉ bắt đầu sau khi thắng kiện.

Doanh nghiệp nên đánh giá những gì trước khi quyết định theo đuổi vụ việc?

LS. Nguyễn Phương Liên:

Trước hết, doanh nghiệp cần xác định đúng chủ thể có nghĩa vụ. Trong các giao dịch có nhiều công ty liên quan, bên ký hợp đồng, bên trực tiếp thực hiện và pháp nhân sở hữu tài sản có thể không phải là một. Việc các công ty có chung thương hiệu, cổ đông hoặc người điều hành không mặc nhiên làm phát sinh trách nhiệm chung. Doanh nghiệp cần kiểm tra hợp đồng, bảo lãnh, cam kết và giao dịch bảo đảm để xác định phạm vi trách nhiệm của từng bên.

Tiếp theo là những thông tin có thể tiếp cận hợp pháp về tình hình hoạt động, tài sản, dòng tiền, các khoản phải thu và nghĩa vụ đã được bảo đảm của bên có nghĩa vụ. Đối với từng tài sản, cần làm rõ tài sản có thực sự thuộc quyền của bên đó không, có đang bị cầm cố, thế chấp, kê biên hoặc tranh chấp không, và sau khi tính đến quyền ưu tiên cùng chi phí xử lý thì còn bao nhiêu giá trị có thể dùng để thanh toán.

Doanh nghiệp cũng cần lưu ý các dấu hiệu mất khả năng thanh toán, nguy cơ mở thủ tục phá sản hoặc tình trạng nhiều chủ nợ cùng yêu cầu thanh toán. Khi đó, triển vọng thu hồi còn phụ thuộc vào tính chất của khoản nợ, biện pháp bảo đảm và thứ tự phân chia tài sản theo pháp luật.

Cuối cùng, cần đặt khả năng thu hồi bên cạnh thời gian, chi phí và nguồn lực phải đầu tư. Một yêu cầu có căn cứ vững chắc chưa chắc mang lại hiệu quả kinh tế tương xứng nếu khả năng thực hiện nghĩa vụ quá thấp.

Thông tin về tài sản giúp doanh nghiệp đưa ra quyết định như thế nào?

LS. Nguyễn Phương Liên:

Điểm doanh nghiệp dễ bỏ qua là thông tin về tài sản không chỉ phục vụ giai đoạn thi hành. Thông tin này còn giúp doanh nghiệp đánh giá giới hạn nhượng bộ khi thương lượng, thiết kế lịch thanh toán, yêu cầu biện pháp bảo đảm và lựa chọn thời điểm thực hiện các bước pháp lý cần thiết.

Khi có căn cứ cho thấy tài sản có thể bị chuyển dịch, che giấu, giảm giá trị hoặc hiện trạng có thể thay đổi, doanh nghiệp có thể xem xét yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời. Tuy nhiên, đây không phải là công cụ chỉ để tạo áp lực cho đối tác. Doanh nghiệp cần đánh giá căn cứ pháp lý, tính cấp thiết, cơ quan hoặc chủ thể có thẩm quyền, nghĩa vụ thực hiện biện pháp bảo đảm và trách nhiệm có thể phát sinh nếu yêu cầu không đúng hoặc gây thiệt hại.

Việc thu thập thông tin phải dựa trên nguồn hợp pháp và có thể kiểm chứng. Thông tin công khai từ báo chí, website hoặc nguồn trực tuyến có thể cung cấp dấu hiệu ban đầu nhưng không nhất thiết phản ánh đầy đủ tình trạng tài sản tại thời điểm đánh giá. Thông tin do đối tác cung cấp cũng cần được đối chiếu với hồ sơ và các nguồn khác khi có thể.

Quan trọng hơn, thông tin phải được cập nhật. Việc một doanh nghiệp từng sở hữu tài sản không có nghĩa tài sản đó vẫn còn, còn đủ giá trị hoặc chưa được dùng để bảo đảm cho nghĩa vụ khác.

Doanh nghiệp cần lưu ý gì khi đạt được thỏa thuận trong quá trình giải quyết tranh chấp?

LS. Nguyễn Phương Liên:

Theo kinh nghiệm của tôi, một lịch thanh toán rõ ràng là cần thiết nhưng chưa đủ. Điều doanh nghiệp cần là một thỏa thuận có cơ chế bảo đảm thực hiện.

Trước khi gia hạn, giảm yêu cầu, rút đơn hoặc giải tỏa một biện pháp bảo đảm, doanh nghiệp nên kiểm tra thẩm quyền của người ký; xác định rõ khoản nợ hoặc nghĩa vụ được thừa nhận; quy định số tiền, thời hạn, phương thức thực hiện và hậu quả khi vi phạm. Nếu thanh toán theo nhiều đợt, cần làm rõ việc vi phạm một kỳ có làm cho phần nghĩa vụ còn lại đến hạn ngay hay không.

Tùy vụ việc, doanh nghiệp có thể yêu cầu một khoản thanh toán ban đầu, bảo lãnh, tài sản bảo đảm hoặc cơ chế phù hợp khác. Biện pháp bảo đảm cũng cần đáp ứng yêu cầu về hình thức, đăng ký và hiệu lực đối kháng khi pháp luật yêu cầu.

Tôi cho rằng việc nhượng bộ nên được thực hiện theo từng bước và gắn với kết quả có thể kiểm chứng. Doanh nghiệp không nên rút yêu cầu, giải chấp tài sản hoặc từ bỏ một biện pháp bảo vệ trước khi nhận được khoản thanh toán hay đối giá tương xứng. Nếu phải thay thế biện pháp bảo đảm, biện pháp mới cần được thiết lập có hiệu lực trước khi biện pháp cũ chấm dứt.

Khả năng thi hành ảnh hưởng như thế nào đến việc lựa chọn trọng tài hoặc Tòa án?

LS. Nguyễn Phương Liên:

Nơi giải quyết tranh chấp và nơi có tài sản có thể không trùng nhau. Vì vậy, khi lựa chọn trọng tài hoặc Tòa án, doanh nghiệp cần tính đến nơi dự kiến yêu cầu thi hành kết quả.

Nếu tài sản ở nước ngoài, doanh nghiệp cần xem xét liệu bản án hoặc phán quyết có thể được công nhận và cho thi hành tại quốc gia đó hay không, thủ tục nào phải thực hiện, thời gian và chi phí dự kiến ra sao. Đối với phán quyết trọng tài nước ngoài, Công ước New York năm 1958 tạo ra một khuôn khổ quan trọng cho việc công nhận và cho thi hành tại các quốc gia thành viên. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa phán quyết đương nhiên được thi hành; vẫn phải xem xét phạm vi áp dụng, thủ tục theo pháp luật nơi có tài sản và các căn cứ có thể dẫn đến việc từ chối công nhận.

Việc công nhận và cho thi hành bản án của Tòa án nước ngoài lại phụ thuộc vào điều ước quốc tế, nguyên tắc có đi có lại và pháp luật của quốc gia nơi yêu cầu thi hành. Vì vậy, không thể chỉ so sánh trọng tài và Tòa án bằng tiêu chí nhanh hơn hay ít tốn kém hơn. Khả năng đưa kết quả vào thực tế mới là một tiêu chí quan trọng.

Đây cũng là vấn đề nên được cân nhắc từ khi soạn thảo điều khoản giải quyết tranh chấp, đặc biệt trong các hợp đồng có yếu tố nước ngoài hoặc khi tài sản của đối tác phân bố tại nhiều quốc gia.

Ban lãnh đạo cần theo dõi những gì trong suốt quá trình giải quyết tranh chấp?

LS. Nguyễn Phương Liên:

Theo tôi, ban lãnh đạo cần được cập nhật đồng thời về tiến độ pháp lý và triển vọng thu hồi. Các thông tin quan trọng gồm chi phí đã phát sinh và dự kiến; tiền lãi hoặc thiệt hại tiếp tục phát sinh; thời hạn tố tụng và thời hạn yêu cầu thi hành; tình trạng hoạt động, tài sản, dòng tiền và mức độ hợp tác của bên có nghĩa vụ.

Những thông tin này đặc biệt cần thiết trước các quyết định làm thay đổi đáng kể chi phí, thời gian hoặc vị thế của doanh nghiệp, chẳng hạn bổ sung yêu cầu, thuê chuyên gia, chấp nhận hòa giải, rút đơn hay giải tỏa biện pháp bảo vệ.

Nếu chi phí tăng mạnh, tình hình tài chính của bên có nghĩa vụ xấu đi hoặc xuất hiện nguy cơ mất khả năng thanh toán, doanh nghiệp cần đánh giá lại chiến lược. Trong một số trường hợp, thu hồi một phần sớm hơn với cơ chế bảo đảm phù hợp có thể mang lại giá trị thực tế cao hơn việc tiếp tục theo đuổi toàn bộ yêu cầu trong thời gian dài.

Điều quan trọng là doanh nghiệp phải có một đầu mối phối hợp giữa pháp lý, tài chính và bộ phận kinh doanh. Việc theo dõi không nên kết thúc khi có bản án, phán quyết hoặc thỏa thuận, mà chỉ kết thúc khi nghĩa vụ đã được thực hiện hoặc doanh nghiệp có căn cứ phù hợp để quyết định bước tiếp theo.

Thông điệp Luật sư muốn gửi tới doanh nghiệp là gì?

LS. Nguyễn Phương Liên:

Thắng kiện không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với việc doanh nghiệp đã đạt được mục tiêu. Một bản án hoặc phán quyết có lợi có thể xác lập rõ quyền và nghĩa vụ của các bên, nhưng giá trị thực tế của kết quả đó phụ thuộc vào khả năng thực hiện.

Vì vậy, bên cạnh câu hỏi “Doanh nghiệp có thể thắng hay không?”, ban lãnh đạo cần đặt thêm câu hỏi: “Nếu thắng, quyền lợi đó sẽ được thực hiện bằng cách nào?”. Đánh giá khả năng thi hành từ sớm, cập nhật thông tin trong suốt quá trình giải quyết và kịp thời điều chỉnh chiến lược sẽ giúp doanh nghiệp sử dụng nguồn lực hợp lý hơn và tránh đặt toàn bộ kỳ vọng vào một kết quả chỉ có ý nghĩa trên giấy.

VỀ CHUYÊN GIA

LS. Nguyễn Phương Liên là Luật sư của SENLAW, Thạc sĩ Luật chuyên ngành Luật Dân sự và Tố tụng dân sự. Luật sư Liên có kinh nghiệm tư vấn cho doanh nghiệp trong các lĩnh vực lao động, quản trị doanh nghiệp và hoạt động của văn phòng đại diện thương nhân nước ngoài tại Việt Nam; đồng thời tham gia xử lý các tranh chấp và vấn đề pháp lý đặc thù.

Tại SENLAW, Luật sư Liên phụ trách lĩnh vực giải quyết tranh chấp, trực tiếp đại diện và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của khách hàng tại Tòa án và trọng tài. Kinh nghiệm làm việc với hồ sơ tranh chấp giúp Luật sư Liên tiếp cận việc lựa chọn phương thức giải quyết không chỉ từ căn cứ pháp lý, mà còn từ yêu cầu chứng minh, khả năng thi hành và kết quả thực tế doanh nghiệp cần đạt được.

ĐỌC THÊM

Bài phân tích: Thắng kiện chưa phải điểm cuối: Vì sao khả năng thi hành cần được đánh giá từ đầu?

SENLAW Legal Brief: Những việc doanh nghiệp cần chuẩn bị để bảo toàn khả năng thi hành

Liên hệ và trao đổi với SENLAW:

• Địa chỉ: Phòng P.108, Tòa nhà Master Building, 41–43 Trần Cao Vân, Phường Xuân Hòa, Thành phố Hồ Chí Minh
• Điện thoại: 028 7307 3579
• Email: luatsu@senlaw.vn
• Website: senlaw.vn
• LinkedIn SENLAW | Facebook SENLAW