NHỮNG CÂU HỎI CẦN LÀM RÕ TRƯỚC KHI CHỌN HÌNH THỨC ĐẦU TƯ

Trước khi lựa chọn hình thức đầu tư, doanh nghiệp cần xác định giao dịch sẽ làm phát sinh tư cách và quyền gì, tiền hoặc tài sản được chuyển cho ai, rủi ro nào được tiếp nhận và quan hệ hợp tác sẽ kết thúc bằng cơ chế nào.

Những câu hỏi dưới đây giúp doanh nghiệp chuẩn bị thông tin đầu vào để so sánh các phương án trước khi đàm phán và soạn thảo hồ sơ giao dịch.

Với mỗi nhóm vấn đề, doanh nghiệp nên ghi nhận câu trả lời dự kiến, tài liệu kiểm chứng, người phụ trách và những nội dung các bên chưa thống nhất. Nếu còn khác biệt về mục tiêu, dòng tiền hoặc quyền lợi, các bên cần tiếp tục làm rõ trước khi đưa ra cam kết khó điều chỉnh.

1. NHÀ ĐẦU TƯ SẼ NHẬN ĐƯỢC TƯ CÁCH VÀ QUYỀN GÌ?

Trước hết, cần xác định người đưa tiền hoặc tài sản vào giao dịch sẽ trở thành:

• Thành viên hoặc cổ đông của doanh nghiệp;

• Bên hợp tác theo hợp đồng;

• Bên cho vay;

• Bên nhận quyền khai thác tài sản; hoặc

• Bên được hưởng một phần kết quả kinh doanh theo thỏa thuận.

Nếu nhà đầu tư trở thành thành viên hoặc cổ đông, cần làm rõ:

• Loại phần vốn góp hoặc cổ phần được nhận;

• Tỷ lệ sở hữu trước và sau giao dịch;

• Quyền biểu quyết;

• Quyền tiếp cận thông tin;

• Quyền đề cử hoặc bổ nhiệm người quản lý;

• Những quyết định cần có sự chấp thuận của nhà đầu tư;

• Thời điểm tư cách thành viên hoặc cổ đông được ghi nhận;

• Quyền chuyển nhượng hoặc thoái vốn.

Quyền hưởng một phần lợi nhuận hoặc tham gia điều hành không tự động làm phát sinh tư cách thành viên, cổ đông. Ngược lại, tỷ lệ sở hữu cũng chưa phản ánh đầy đủ quyền kiểm soát nếu chưa xem xét điều lệ, ngưỡng biểu quyết và các thỏa thuận quản trị.

Kết quả cần có: Danh mục tư cách và quyền nhà đầu tư dự kiến nhận được, kèm căn cứ và cơ chế xác lập từng quyền.

2. TIỀN VÀ TÀI SẢN SẼ ĐƯỢC CHUYỂN CHO AI, VÀO THỜI ĐIỂM NÀO?

Doanh nghiệp cần vẽ dòng tiền riêng cho từng phương án, tối thiểu phân biệt:

• Tiền trả cho thành viên hoặc cổ đông chuyển nhượng vốn;

• Tiền được đưa vào doanh nghiệp để tăng vốn;

• Khoản vay hoặc nguồn tài trợ khác;

• Khoản thanh toán cho tài sản, công nghệ hoặc quyền sử dụng;

• Chi phí giao dịch và các khoản thuế, phí liên quan.

Nếu nhà đầu tư mua phần vốn góp hoặc cổ phần hiện hữu, tiền thông thường được thanh toán cho bên chuyển nhượng. Doanh nghiệp mục tiêu không đương nhiên nhận thêm nguồn lực từ giao dịch này.

Nếu nhà đầu tư đăng ký mua cổ phần được chào bán hoặc phát hành thêm, tiền được đưa vào doanh nghiệp. Đối với công ty cổ phần, cần phân biệt tổng số tiền nhà đầu tư thanh toán với phần vốn điều lệ tăng thêm được xác định theo tổng mệnh giá số cổ phần đã bán.

Với mỗi khoản thanh toán, cần làm rõ:

• Chủ thể trả tiền;

• Chủ thể nhận tiền;

• Tài khoản và đồng tiền thanh toán;

• Mục đích sử dụng;

• Thời điểm hoặc tiến độ giải ngân;

• Điều kiện phải đáp ứng trước khi thanh toán;

• Chứng từ xác nhận hoàn tất.

Kết quả cần có: Sơ đồ dòng tiền, cơ cấu sở hữu trước và sau giao dịch, cùng bảng phân bổ từng khoản thanh toán.

3. NGUỒN LỰC NÀO THỰC SỰ CÓ THỂ ĐƯỢC CHUYỂN GIAO?

Các bên nên lập riêng hai nhóm nguồn lực:

Tài sản và quyền

Có thể gồm tiền, thiết bị, quyền sử dụng đất, quyền sở hữu trí tuệ, công nghệ, bí quyết kỹ thuật, thương hiệu hoặc quyền sử dụng tài sản.

Đối với tài sản dự kiến dùng để góp vốn, cần kiểm tra:

• Người góp có quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng hợp pháp hay không;

• Tài sản có đủ điều kiện được sử dụng để góp vốn không;

• Giá trị được xác định như thế nào;

• Cần thực hiện thủ tục chuyển quyền nào;

• Thời điểm doanh nghiệp được quyền quản lý và sử dụng;

• Có hạn chế, tranh chấp hoặc quyền của bên thứ ba hay không.

Nếu doanh nghiệp chỉ được thuê hoặc được cấp quyền sử dụng tài sản, cần xác định phạm vi, thời hạn, chi phí và điều kiện tiếp tục khai thác nếu bên cung cấp ngừng hợp tác.

Cam kết thực hiện

Có thể gồm cam kết cung cấp nhân sự, điều hành hoạt động, phát triển khách hàng, chuyển giao kiến thức hoặc thực hiện công việc trong tương lai.

Những cam kết này có thể có giá trị thương mại nhưng không đương nhiên là tài sản đã được góp vào vốn điều lệ. Thỏa thuận cần xác định:

• Công việc hoặc kết quả phải hoàn thành;

• Tiến độ và người chịu trách nhiệm;

• Tiêu chí kiểm tra, nghiệm thu;

• Quyền lợi tương ứng;

• Hệ quả nếu cam kết không được thực hiện.

Người lao động không phải là tài sản để chuyển giao. Việc điều chuyển, tiếp nhận hoặc bố trí nhân sự phải tuân thủ pháp luật lao động, hợp đồng và các thỏa thuận cần thiết.

Kết quả cần có: Danh mục tài sản, quyền và cam kết thực hiện; chủ thể có quyền; giá trị; hồ sơ chuyển giao; tiêu chí hoàn thành và bằng chứng thực hiện.

Không nên ghi nhận đã hoàn thành nghĩa vụ góp vốn nếu tài sản chưa được xác định, định giá hoặc chuyển quyền theo cơ chế áp dụng.

4. NHỮNG NGHĨA VỤ VÀ RỦI RO NÀO ĐI CÙNG ĐỐI TƯỢNG ĐẦU TƯ?

Nếu mua phần vốn góp hoặc cổ phần của một doanh nghiệp đang hoạt động, nhà đầu tư cần thẩm định các nghĩa vụ và rủi ro của doanh nghiệp mục tiêu, gồm:

• Khoản vay và tài sản bảo đảm;

• Nghĩa vụ bảo lãnh;

• Thuế và kế toán;

• Hợp đồng với khách hàng, nhà cung cấp và bên tài trợ;

• Giao dịch với bên có liên quan;

• Lao động và bảo hiểm;

• Đất đai, tài sản và giấy phép;

• Sở hữu trí tuệ và công nghệ;

• Bảo vệ dữ liệu và tuân thủ chuyên ngành;

• Tranh chấp, khiếu nại hoặc nguy cơ bị xử lý.

Khi mua vốn, doanh nghiệp mục tiêu tiếp tục tồn tại cùng các quyền và nghĩa vụ của mình. Nhà đầu tư chịu ảnh hưởng kinh tế từ những nghĩa vụ đó nhưng không đương nhiên phải chịu trách nhiệm cá nhân thay cho doanh nghiệp, trừ trường hợp có căn cứ pháp lý hoặc cam kết riêng.

Nếu mua tài sản, cần xác định rõ tài sản nào được chuyển giao, nghĩa vụ nào đi kèm và nghĩa vụ nào vẫn thuộc bên bán. Cần kiểm tra quyền sử dụng đất, giấy phép và hợp đồng có thể được chuyển giao, tiếp tục sử dụng hay phải thực hiện thủ tục cấp mới, điều chỉnh hoặc xin chấp thuận.

Nếu hợp tác theo hợp đồng, cần xác định:

• Ai có quyền giao dịch với bên thứ ba;

• Ai phát hành hóa đơn và tiếp nhận doanh thu;

• Ai chịu chi phí và nghĩa vụ thuế;

• Trách nhiệm được phân bổ như thế nào nếu tài sản chung không đủ thực hiện nghĩa vụ;

• Cách xử lý tài sản và nghĩa vụ còn lại khi hợp tác chấm dứt.

Kết quả cần có: Phạm vi thẩm định, danh mục rủi ro và những yếu tố có thể làm thay đổi giá, cấu trúc hoặc điều kiện giao dịch.

5. CÁC BÊN SẼ QUẢN TRỊ, ĐIỀU CHỈNH VÀ KẾT THÚC QUAN HỆ ĐẦU TƯ NHƯ THẾ NÀO?

Trước khi đầu tư, các bên cần thống nhất cơ chế ra quyết định đối với những vấn đề quan trọng, chẳng hạn:

• Phê duyệt kế hoạch kinh doanh và ngân sách;

• Bổ nhiệm hoặc miễn nhiệm người quản lý;

• Ký kết hợp đồng có giá trị lớn;

• Vay, bảo lãnh hoặc sử dụng tài sản làm bảo đảm;

• Phát hành thêm vốn;

• Giao dịch với bên có liên quan;

• Phân phối lợi nhuận;

• Cung cấp và kiểm tra thông tin;

• Chuyển nhượng tài sản hoặc thay đổi ngành nghề kinh doanh.

Đồng thời, cần dự liệu:

• Điều gì xảy ra nếu một bên không tiếp tục góp vốn;

• Tỷ lệ sở hữu thay đổi như thế nào khi có đợt huy động vốn mới;

• Cách xử lý khi các bên không thống nhất;

• Những trường hợp một bên được quyền chuyển nhượng hoặc yêu cầu bên kia mua lại;

• Phương pháp xác định giá khi thoái vốn;

• Cơ chế xử lý vi phạm và bế tắc.

Nếu nhà đầu tư kỳ vọng được hoàn tiền hoặc thoái vốn, cần xác định cơ chế dự kiến là:

• Thanh toán khoản vay;

• Công ty mua lại phần vốn góp hoặc cổ phần theo điều kiện pháp luật;

• Thành viên hoặc cổ đông khác nhận chuyển nhượng;

• Bên thứ ba mua lại;

• Chấm dứt và thanh lý quan hệ hợp tác.

Với mỗi cơ chế, cần làm rõ chủ thể thanh toán, điều kiện phát sinh nghĩa vụ, giá hoặc phương pháp xác định giá, thời hạn, nguồn lực và khả năng thực hiện.

Kết quả cần có: Bản yêu cầu quản trị, cơ chế xử lý bế tắc và phương án chuyển nhượng, thoái vốn hoặc chấm dứt quan hệ đầu tư.

6. GIAO DỊCH PHẢI ĐÁP ỨNG NHỮNG ĐIỀU KIỆN VÀ THỦ TỤC PHÁP LÝ NÀO?

Đối với giao dịch có yếu tố nước ngoài, cần rà soát:

• Ngành nghề và điều kiện tiếp cận thị trường;

• Tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài;

• Hình thức và phạm vi hoạt động đầu tư;

• Địa điểm thực hiện dự án;

• Quyền sử dụng đất;

• Yêu cầu về quốc phòng, an ninh;

• Thủ tục đầu tư và đăng ký thay đổi doanh nghiệp.

Khoản 3 Điều 21 Luật Đầu tư số 143/2025/QH15 quy định một số trường hợp nhà đầu tư nước ngoài phải đăng ký việc góp vốn, mua cổ phần hoặc mua phần vốn góp trước khi thay đổi thành viên, cổ đông. Vì vậy, tỷ lệ sở hữu dưới 50% chưa đủ để tự kết luận giao dịch không phải đăng ký; còn phải xem xét ngành nghề, tình trạng sở hữu hiện tại và yếu tố đất đai, quốc phòng, an ninh.

Ngoài thủ tục đầu tư, doanh nghiệp cần kiểm tra:

• Chấp thuận nội bộ của các bên;

• Giấy phép và điều kiện kinh doanh chuyên ngành;

• Ngưỡng thông báo tập trung kinh tế;

• Quy định về ngoại hối và phương thức thanh toán;

• Hệ quả thuế và kế toán;

• Sự đồng ý của ngân hàng, bên cho vay, đối tác hoặc bên thứ ba;

• Điều kiện hoàn tất và thứ tự thực hiện thủ tục.

Việc được phép thành lập hoặc sở hữu doanh nghiệp không đồng nghĩa doanh nghiệp đã đáp ứng đủ giấy phép và điều kiện để triển khai hoạt động kinh doanh dự kiến.

Kết quả cần có: Danh mục chấp thuận, thủ tục, điều kiện hoàn tất, trình tự thực hiện, người phụ trách và thời hạn dự kiến.

BẢN MÔ TẢ GIAO DỊCH NÊN ĐƯỢC THỐNG NHẤT TRƯỚC KHI SOẠN HỒ SƠ

Trước khi bắt đầu soạn thảo, doanh nghiệp nên hoàn thiện một bản mô tả giao dịch gồm:

• Hoạt động và kết quả kinh doanh các bên hướng tới;

• Chủ thể tham gia, tư cách và quyền dự kiến;

• Cơ cấu sở hữu trước và sau giao dịch;

• Giả định định giá và cơ sở xác định tỷ lệ sở hữu;

• Dòng tiền và mục đích sử dụng từng khoản thanh toán;

• Tài sản, quyền và công việc mỗi bên cam kết cung cấp;

• Nghĩa vụ hiện hữu cần thẩm định;

• Cơ chế quản trị và xử lý bế tắc;

• Thủ tục và điều kiện hoàn tất;

• Cách chuyển nhượng, thoái vốn hoặc chấm dứt hợp tác;

• Phương án xử lý nếu giao dịch không hoàn tất.

Bộ phận kinh doanh, tài chính và pháp lý cần đối chiếu những nội dung này trên cùng một hệ giả định. Với mỗi vấn đề, nên xác định:

Nội dung	Thông tin cần ghi nhận
Phương án dự kiến	Cấu trúc hoặc cách xử lý các bên đang xem xét
Tài liệu kiểm chứng	Hồ sơ doanh nghiệp, hợp đồng, giấy phép, báo cáo tài chính hoặc tài liệu về tài sản
Nội dung chưa thống nhất	Vấn đề cần tiếp tục đàm phán hoặc xác minh
Người phụ trách và thời hạn	Bộ phận, cá nhân hoặc bên tư vấn chịu trách nhiệm thực hiện

Nếu tiền được chuyển cho một chủ thể khác với hình dung của một bên, quyền nhận được không đúng kỳ vọng hoặc chưa có cơ chế thoái vốn khả thi, các bên chưa nên vội lựa chọn mẫu hợp đồng.

CĂN CỨ PHÁP LÝ CHÍNH

• Luật Doanh nghiệp số 59/2020/QH14, được sửa đổi, bổ sung; Văn bản hợp nhất số 67/VBHN-VPQH ngày 15/8/2025.

• Luật Đầu tư số 143/2025/QH15.

• Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13.

ĐỌC THÊM

• Bài phân tích: Đầu tư cùng đối tác: Doanh nghiệp nên lựa chọn hình thức nào?

• Góc nhìn chuyên gia: Gọi là “góp vốn”, nhưng các bên đã hiểu đúng giao dịch chưa?

CÔNG TY LUẬT TNHH SENLAW

Phòng P.108, Tòa nhà Master Building, 41–43 Trần Cao Vân, Phường Xuân Hòa, Thành phố Hồ Chí Minh

Điện thoại: 028 7307 3579 | Email: luatsu@senlaw.vn | Website: senlaw.vn

LinkedIn SENLAW | Facebook SENLAW

Nội dung này được cung cấp nhằm mục đích tham khảo chung và không được xem là ý kiến tư vấn pháp lý cho một giao dịch hoặc vụ việc cụ thể.