Trước khi đầu tư vào một doanh nghiệp, nhà đầu tư cần xác minh không chỉ tình trạng pháp lý của doanh nghiệp mà còn quyền đối với phần vốn góp hoặc cổ phần, tài sản phục vụ hoạt động kinh doanh, các nghĩa vụ đang tồn tại và khả năng tiếp tục vận hành sau giao dịch.

Thẩm định pháp lý vì vậy không dừng ở việc thu thập hồ sơ. Mỗi tài liệu cần giúp trả lời một câu hỏi cụ thể, được đối chiếu với các nguồn thông tin liên quan và chuyển thành phương án xử lý trong giao dịch.

Checklist dưới đây hệ thống bảy nhóm vấn đề trọng tâm. Phạm vi hồ sơ thực tế cần được điều chỉnh theo hình thức đầu tư, ngành nghề, quy mô và đặc điểm của doanh nghiệp mục tiêu.

1. PHẦN VỐN GÓP HOẶC CỔ PHẦN ĐÃ ĐƯỢC XÁC LẬP HỢP LỆ CHƯA?

Hồ sơ cần yêu cầu:

• Điều lệ công ty qua các thời kỳ;

• Sổ đăng ký thành viên hoặc sổ đăng ký cổ đông;

• Giấy chứng nhận phần vốn góp, cổ phiếu hoặc tài liệu tương đương;

• Chứng từ góp vốn, thanh toán cổ phần;

• Hồ sơ chuyển nhượng và điều chỉnh vốn điều lệ;

• Hồ sơ về tài sản góp vốn, gồm tài liệu chứng minh quyền, biên bản định giá và tài liệu chuyển giao tài sản.

Nội dung cần kiểm tra:

• Đối chiếu hồ sơ đăng ký doanh nghiệp, sổ nội bộ và chứng từ thanh toán để xác định chủ thể, tỷ lệ và giá trị vốn thực tế đã góp;

• Kiểm tra việc góp vốn hoặc thanh toán cổ phần có đầy đủ, đúng thời hạn và đúng hình thức hay không;

• Với tài sản góp vốn, xác minh quyền của người góp vốn, việc định giá và chuyển quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng cho doanh nghiệp;

• Kiểm tra hạn chế chuyển nhượng, quyền ưu tiên mua, thỏa thuận giữa các thành viên hoặc cổ đông và các ràng buộc khác đối với phần vốn dự kiến giao dịch.

Kết quả cần xác định:

• Phần vốn góp hoặc cổ phần nào đã được xác lập và thanh toán hợp lệ;

• Chủ thể nào có quyền chuyển nhượng;

• Hạn chế hoặc thiếu sót nào phải được xử lý trước giao dịch.

2. GIAO DỊCH ĐÃ ĐƯỢC ĐÚNG CHỦ THỂ PHÊ DUYỆT VÀ XÁC LẬP CHƯA?

Hồ sơ cần yêu cầu:

• Điều lệ, quy chế quản trị và quy định phân cấp thẩm quyền;

• Thông tin về người đại diện theo pháp luật;

• Văn bản ủy quyền;

• Nghị quyết, quyết định và biên bản họp của cơ quan có thẩm quyền;

• Hồ sơ chứng minh quyền định đoạt của bên chuyển nhượng.

Nội dung cần kiểm tra:

• Xác định người ký có quyền đại diện cho bên giao dịch hay không;

• Nếu doanh nghiệp có nhiều người đại diện theo pháp luật, đối chiếu Điều lệ để xác định phạm vi và cách thức thực hiện quyền đại diện;

• Với trường hợp ủy quyền, kiểm tra chủ thể ủy quyền, phạm vi, thời hạn và điều kiện thực hiện;

• Đối chiếu loại hình doanh nghiệp, giá trị và tính chất giao dịch với pháp luật, Điều lệ và quy chế nội bộ để xác định cấp có thẩm quyền phê duyệt;

• Kiểm tra trình tự họp, điều kiện biểu quyết và phạm vi nội dung đã được chấp thuận;

• Xác định giao dịch có liên quan đến người có lợi ích liên quan và phải áp dụng thủ tục phê duyệt riêng hay không.

Kết quả cần xác định:

• Người ký có đủ thẩm quyền xác lập giao dịch hay không;

• Các chấp thuận nội bộ bắt buộc đã được ban hành hợp lệ chưa;

• Thiếu sót nào cần được bổ sung hoặc khắc phục trước khi ký kết hay hoàn tất giao dịch.

3. DOANH NGHIỆP CÓ QUYỀN ĐỐI VỚI CÁC TÀI SẢN VÀ NGUỒN LỰC THIẾT YẾU KHÔNG?

Hồ sơ cần yêu cầu:

• Hồ sơ pháp lý về bất động sản, động sản và tài sản gắn liền với đất;

• Hợp đồng thuê, mượn hoặc cấp quyền sử dụng tài sản;

• Hồ sơ về quyền sở hữu trí tuệ, công nghệ và phần mềm;

• Giấy phép, văn bản chấp thuận chuyên ngành;

• Hợp đồng trọng yếu với khách hàng, nhà cung cấp và đối tác;

• Hồ sơ về tài sản bảo đảm và các hạn chế đối với tài sản.

Nội dung cần kiểm tra:

• Xác định doanh nghiệp là chủ sở hữu hay chỉ có quyền sử dụng, thuê hoặc khai thác tài sản;

• Kiểm tra tình trạng thế chấp, cầm cố, kê biên, tranh chấp hoặc hạn chế định đoạt;

• Xem xét thời hạn, phạm vi sử dụng, điều kiện gia hạn, chấm dứt và chuyển giao;

• Kiểm tra điều khoản yêu cầu chấp thuận khi thay đổi thành viên, cổ đông hoặc quyền kiểm soát doanh nghiệp;

• Đối chiếu giấy phép và văn bản chấp thuận với hoạt động thực tế, địa điểm, quy mô, nhân sự và cơ sở vật chất của doanh nghiệp.

Kết quả cần xác định:

• Tài sản, quyền và giấy phép nào có thể tiếp tục được sử dụng sau giao dịch;

• Nội dung nào cần được chấp thuận, gia hạn hoặc điều chỉnh;

• Rủi ro nào có thể làm gián đoạn hoạt động hoặc ảnh hưởng đến giá trị khoản đầu tư.

4. DOANH NGHIỆP ĐANG CÓ NHỮNG NGHĨA VỤ NÀO?

Hồ sơ cần yêu cầu:

• Hợp đồng vay, hồ sơ tín dụng và hồ sơ tài sản bảo đảm;

• Báo cáo tài chính, sổ kế toán và công nợ;

• Hồ sơ kê khai, quyết toán và thanh tra thuế;

• Hồ sơ lao động, tiền lương và bảo hiểm;

• Hợp đồng với khách hàng, nhà cung cấp và bên liên quan;

• Cam kết bảo lãnh và nghĩa vụ với bên thứ ba;

• Hồ sơ về các nghĩa vụ chưa thực hiện hoặc có điều kiện.

Nội dung cần kiểm tra:

• Rà soát nợ vay, công nợ phải trả, nghĩa vụ thuế, tiền lương, bảo hiểm và nghĩa vụ theo hợp đồng;

• Phân biệt nghĩa vụ đã đến hạn, chưa đến hạn, nghĩa vụ có điều kiện và nghĩa vụ có thể phát sinh;

• Đối chiếu số liệu kế toán với hợp đồng, chứng từ và xác nhận liên quan để phát hiện nghĩa vụ chưa được ghi nhận đầy đủ;

• Lưu ý bảo lãnh cho bên thứ ba, giao dịch với bên liên quan, nghĩa vụ ngoài bảng cân đối và rủi ro truy thu thuế hoặc xử phạt;

• Phân biệt nghĩa vụ của doanh nghiệp mục tiêu với trách nhiệm mà bên chuyển nhượng cam kết bồi hoàn cho nhà đầu tư.

Kết quả cần xác định:

• Những nghĩa vụ doanh nghiệp phải tiếp tục thực hiện sau giao dịch;

• Giá trị, thời điểm phát sinh và ảnh hưởng đến hoạt động, dòng tiền và giá trị khoản đầu tư;

• Nghĩa vụ nào cần được phản ánh vào giá, điều kiện thanh toán hoặc cơ chế bồi hoàn.

5. TRANH CHẤP VÀ VI PHẠM ĐANG Ở GIAI ĐOẠN NÀO?

Hồ sơ cần yêu cầu:

• Hồ sơ khiếu nại và yêu cầu của bên thứ ba;

• Hồ sơ thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm;

• Hồ sơ tố tụng tại Tòa án hoặc Trọng tài;

• Bản án, quyết định, phán quyết trọng tài và quyết định xử phạt;

• Hồ sơ thi hành án và tài liệu chứng minh việc khắc phục hậu quả.

Nội dung cần kiểm tra:

• Xác định tình trạng và giai đoạn xử lý của từng vụ việc;

• Kiểm tra bản án, quyết định hoặc phán quyết đã có hiệu lực chưa và nghĩa vụ nào còn phải thực hiện;

• Rà soát biện pháp khẩn cấp tạm thời, kê biên, phong tỏa hoặc cưỡng chế có thể ảnh hưởng đến phần vốn, cổ phần hoặc tài sản của doanh nghiệp;

• Xác định nghĩa vụ tài chính, hình thức xử phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả;

• Đánh giá ảnh hưởng đối với giấy phép, điều kiện kinh doanh, uy tín và khả năng tiếp tục hoạt động.

Kết quả cần xác định:

• Nghĩa vụ còn tồn đọng và mức độ ảnh hưởng của từng vụ việc;

• Vấn đề nào phải được giải quyết trước khi hoàn tất giao dịch;

• Vấn đề nào cần được phản ánh trong giá, cam kết hoặc cơ chế phân bổ trách nhiệm.

6. VIỆC CUNG CẤP VÀ SỬ DỤNG THÔNG TIN ĐÃ ĐƯỢC KIỂM SOÁT CHƯA?

Hồ sơ cần yêu cầu:

• Thỏa thuận bảo mật;

• Quy định về quản lý phòng dữ liệu và phân quyền truy cập;

• Danh sách người được tiếp cận thông tin;

• Chính sách bảo vệ dữ liệu cá nhân;

• Tài liệu về căn cứ, mục đích và phạm vi xử lý, chia sẻ dữ liệu cá nhân;

• Thỏa thuận hoặc chấp thuận của bên thứ ba nếu việc cung cấp thông tin có liên quan.

Nội dung cần kiểm tra:

• Xác định đầu mối cung cấp, đối tượng được tiếp cận, mục đích sử dụng và phạm vi tài liệu được phép cung cấp;

• Kiểm tra nghĩa vụ bảo mật, trường hợp được phép tiết lộ và trách nhiệm hoàn trả hoặc tiêu hủy tài liệu;

• Đánh giá ảnh hưởng đến bí mật kinh doanh và quyền, lợi ích hợp pháp của bên thứ ba;

• Nếu các bên là đối thủ cạnh tranh, kiểm soát việc tiếp cận thông tin nhạy cảm về giá, chi phí, khách hàng và kế hoạch kinh doanh;

• Với dữ liệu cá nhân, xác định căn cứ, mục đích và phạm vi xử lý; áp dụng biện pháp che, ẩn danh hóa hoặc hạn chế truy cập khi cần thiết.

Thỏa thuận bảo mật không mặc nhiên thay thế căn cứ hợp pháp để xử lý hoặc chia sẻ dữ liệu cá nhân.

Kết quả cần xác định:

• Thông tin nào thực sự cần thiết và được phép cung cấp;

• Người nào được tiếp cận và trong phạm vi nào;

• Dữ liệu nào cần được che, ẩn danh hóa hoặc loại khỏi phòng dữ liệu;

• Trách nhiệm bảo vệ, hoàn trả hoặc tiêu hủy thông tin.

7. MỖI PHÁT HIỆN THẨM ĐỊNH ĐÃ ĐƯỢC XỬ LÝ TRONG GIAO DỊCH NHƯ THẾ NÀO?

Kết quả thẩm định cần được phân loại ít nhất theo bốn nhóm:

• Điều kiện pháp lý phải đáp ứng trước khi hoàn tất;

• Rủi ro ảnh hưởng đến quyền sở hữu hoặc khả năng vận hành;

• Nghĩa vụ có thể xác định hoặc ước tính giá trị;

• Vấn đề chưa đủ thông tin để kết luận.

Với mỗi phát hiện, nhà đầu tư cần xác định:

• Phương án xử lý: khắc phục trước giao dịch, điều chỉnh giá, giữ lại một phần giá mua, thanh toán theo giai đoạn, yêu cầu bảo đảm hoặc quy định nghĩa vụ bồi hoàn;

• Chủ thể chịu trách nhiệm;

• Thời hạn thực hiện;

• Tài liệu chứng minh việc hoàn thành;

• Hậu quả nếu vấn đề không được xử lý đúng hạn;

• Cấp có thẩm quyền quyết định chấp nhận rủi ro còn lại.

Kết quả cần xác định:

• Vấn đề nào phải được giải quyết trước khi hoàn tất;

• Vấn đề nào có thể xử lý sau và cần cơ chế bảo đảm nào;

• Rủi ro nào phải được trình cấp có thẩm quyền xem xét;

• Nội dung nào chưa được xác minh đầy đủ và phải được ghi nhận trong phương án đầu tư.

8. KIỂM TRA LẠI TRƯỚC MỖI ĐỢT THANH TOÁN

Thông tin thẩm định có thể thay đổi trong thời gian đàm phán và thực hiện giao dịch. Trước mỗi đợt thanh toán, nhà đầu tư nên:

• Cập nhật tình hình vay nợ, hợp đồng, tài sản, giấy phép và tranh chấp;

• Kiểm tra những thay đổi trọng yếu kể từ thời điểm thẩm định;

• Xác nhận việc đáp ứng các điều kiện gắn với đợt thanh toán;

• Yêu cầu xác nhận lại các cam kết quan trọng khi cần thiết;

• Lưu giữ tài liệu chứng minh việc kiểm tra và phê duyệt thanh toán.

Bảng theo dõi sau thẩm định nên có các cột: vấn đề; tài liệu liên quan; căn cứ đánh giá; mức độ ảnh hưởng; phương án xử lý; bên chịu trách nhiệm; thời hạn và tài liệu xác nhận kết quả.

Hồ sơ đầy đủ không tự loại bỏ rủi ro. Giá trị của quá trình thẩm định nằm ở việc giúp nhà đầu tư biết mình đang tiếp nhận quyền gì, nghĩa vụ nào sẽ tiếp tục tồn tại và mỗi vấn đề đã được xử lý như thế nào trước khi tiền được chuyển.

ĐỌC THÊM

Bài phân tích: Trước khi đầu tư vào doanh nghiệp, cần thẩm định những gì?

Góc nhìn chuyên gia: Phát hiện rủi ro sau khi chuyển tiền: Khi cơ hội đàm phán đã thu hẹp

CÔNG TY LUẬT TNHH SENLAW

Phòng P.108, Tòa nhà Master Building, 41–43 Trần Cao Vân, Phường Xuân Hòa, Thành phố Hồ Chí Minh

Điện thoại: 028 7307 3579 | Email: luatsu@senlaw.vn | Website: senlaw.vn

LinkedIn SENLAW | Facebook SENLAW

Nội dung này được cung cấp nhằm mục đích tham khảo chung và không được xem là ý kiến tư vấn pháp lý cho một giao dịch hoặc vụ việc cụ thể.