028 7307 3579

HotLine

Ngôn ngữ

KHI CÁC BÊN ĐÃ THỐNG NHẤT TỶ LỆ GÓP VỐN NHƯNG CHƯA THỐNG NHẤT CÁCH RA QUYẾT ĐỊNH

Góc nhìn Chuyên gia

LS. Nguyễn Phương Liên
Luật sư | SENLAW

Trong quá trình đàm phán đầu tư hoặc liên doanh, tỷ lệ góp vốn thường là một trong những nội dung được thống nhất sớm nhất. Các bên có thể nhanh chóng đi đến các con số như 50–50, 51–49 hoặc 70–30 và cho rằng cơ cấu quyền lực trong doanh nghiệp đã tương đối rõ.

Theo kinh nghiệm của tôi, tỷ lệ góp vốn mới chỉ là điểm khởi đầu. Những bất đồng thực sự thường xuất hiện khi doanh nghiệp phải quyết định một vấn đề cụ thể: ai được phê duyệt ngân sách, bổ nhiệm người điều hành, ký giao dịch lớn, vay thêm vốn, tiếp nhận nhà đầu tư mới hoặc thay đổi định hướng kinh doanh.

Nếu những vấn đề này chưa được thống nhất, cùng một tỷ lệ góp vốn có thể được các bên hiểu theo những cách rất khác nhau.

TỶ LỆ GÓP VỐN KHÔNG TỰ TẠO RA MỘT CƠ CHẾ QUẢN TRỊ HOÀN CHỈNH

Một bên nắm 51% vốn có thể kỳ vọng mình được quyết định phần lớn công việc. Bên sở hữu 49% lại có thể cho rằng những vấn đề quan trọng phải có sự đồng thuận của cả hai. Trong liên doanh 50–50, mỗi bên thường mong muốn vị thế ngang nhau, nhưng doanh nghiệp vẫn cần một cơ chế để ra quyết định khi hai bên có quan điểm khác biệt.

Khả năng chi phối hoặc ngăn chặn một quyết định không chỉ phụ thuộc vào tỷ lệ sở hữu. Nó còn phụ thuộc vào loại hình doanh nghiệp, thẩm quyền của từng cơ quan, điều kiện tiến hành cuộc họp, tỷ lệ thông qua và các quy định trong điều lệ.

Việc một bên không tham dự cuộc họp cũng không phải lúc nào cũng ngăn được doanh nghiệp tiếp tục xem xét vấn đề tại cuộc họp sau. Tương tự, quyền đề cử một người vào vị trí quản lý không đồng nghĩa người đó đương nhiên được bổ nhiệm.

Vì vậy, thay vì chỉ hỏi mỗi bên nắm bao nhiêu phần trăm vốn, tôi thường đề nghị làm rõ thêm:

  • Những quyết định nào một bên có thể tự mình thông qua?

  • Những vấn đề nào cần sự đồng ý của bên còn lại?

  • Ai chịu trách nhiệm trực tiếp về kết quả của từng nhóm công việc?

  • Doanh nghiệp sẽ tiếp tục vận hành thế nào nếu các bên chưa đạt được thống nhất?

QUYỀN RA QUYẾT ĐỊNH CẦN PHÙ HỢP VỚI VAI TRÒ VÀ TRÁCH NHIỆM

Trong nhiều giao dịch, các bên không chỉ đóng góp tiền. Một bên có thể phụ trách vốn và tài chính; bên còn lại cung cấp công nghệ, hệ thống phân phối, nhân sự hoặc trực tiếp điều hành hoạt động kinh doanh.

Cơ chế quản trị nên phản ánh hợp lý những vai trò này.

Nếu một bên chịu trách nhiệm về hoạt động hằng ngày nhưng mọi khoản chi đều phải chờ bên kia chấp thuận, doanh nghiệp có thể khó vận hành. Ngược lại, nếu một bên cung cấp phần lớn vốn nhưng không có quyền tiếp cận thông tin hoặc tham gia quyết định đối với các giao dịch quan trọng, khoản đầu tư có thể không được bảo vệ tương xứng.

Theo tôi, trước khi phân bổ quyền quản trị, các bên nên thống nhất ba vấn đề:

  • Kết quả nào mỗi bên chịu trách nhiệm thực hiện?

  • Mỗi bên cần quyền hạn gì để hoàn thành trách nhiệm đó?

  • Vấn đề nào có ảnh hưởng đủ lớn để cần sự kiểm soát của cả hai bên?

Cách tiếp cận này giúp quyền quyết định gắn với trách nhiệm và kết quả, thay vì chỉ được phân bổ theo mong muốn kiểm soát của từng bên.

QUYỀN CHẤP THUẬN CẦN TẬP TRUNG VÀO NHỮNG VẤN ĐỀ THỰC SỰ QUAN TRỌNG

Quyền chấp thuận hoặc quyền phủ quyết có thể là công cụ bảo vệ nhà đầu tư, đặc biệt đối với bên không nắm quyền chi phối. Tuy nhiên, nếu danh mục vấn đề cần chấp thuận được xây dựng quá rộng, quyền bảo vệ có thể trở thành điểm nghẽn vận hành.

Nếu mọi hợp đồng, khoản chi hoặc quyết định nhân sự đều phải được tất cả các bên đồng ý, doanh nghiệp sẽ khó phản ứng kịp thời trước nhu cầu kinh doanh. Người điều hành cũng khó chịu trách nhiệm về kết quả nếu không có đủ thẩm quyền để thực hiện công việc.

Các bên nên tập trung quyền chấp thuận vào những vấn đề có khả năng làm thay đổi đáng kể khoản đầu tư hoặc cấu trúc hợp tác, chẳng hạn:

  • Thay đổi ngành, nghề hoặc định hướng kinh doanh chủ yếu;

  • Phát hành thêm vốn hoặc tiếp nhận nhà đầu tư mới;

  • Vay, bảo lãnh hoặc thực hiện giao dịch vượt ngưỡng đã thống nhất;

  • Mua, bán tài sản có giá trị lớn;

  • Giao dịch với bên có liên quan;

  • Bổ nhiệm hoặc miễn nhiệm các chức danh quản lý chủ chốt;

  • Phân phối lợi nhuận, tổ chức lại hoặc chấm dứt hoạt động.

Đối với hoạt động hằng ngày, người điều hành nên được chủ động trong phạm vi ngân sách, kế hoạch kinh doanh và hạn mức đã được phê duyệt.

QUYỀN TIẾP CẬN THÔNG TIN PHẢI CÓ CÁCH THỰC HIỆN CỤ THỂ

Quyền quản trị không chỉ là quyền biểu quyết. Một bên khó tham gia quyết định có căn cứ nếu không được tiếp cận thông tin đầy đủ và đúng thời điểm.

Cam kết rằng nhà đầu tư “được cung cấp đầy đủ thông tin” thường chưa đủ. Thỏa thuận nên xác định cụ thể:

  • Loại báo cáo và dữ liệu phải cung cấp;

  • Chủ thể chịu trách nhiệm lập và gửi báo cáo;

  • Tần suất, thời hạn và hình thức cung cấp;

  • Quyền yêu cầu giải trình hoặc tiếp cận tài liệu hỗ trợ;

  • Cách xử lý khi thông tin được cung cấp chậm, thiếu hoặc không nhất quán.

Cũng cần phân biệt quyền đề cử với quyền bổ nhiệm. Nếu một bên được đề cử nhân sự quản lý, thỏa thuận phải làm rõ quy trình xem xét, điều kiện đối với ứng viên, trách nhiệm biểu quyết của các bên và phương án thay thế nếu người được đề cử không đáp ứng yêu cầu.

Một quyền được ghi nhận nhưng không có quy trình thực hiện thường khó phát huy giá trị trên thực tế.

BẾ TẮC CẦN ĐƯỢC DỰ LIỆU KHI QUAN HỆ HỢP TÁC VẪN ĐANG TỐT

Bất đồng không nhất thiết đồng nghĩa một bên vi phạm. Nhiều trường hợp, các bên đều hành động trong phạm vi quyền của mình nhưng lựa chọn những phương án kinh doanh khác nhau.

Do đó, thỏa thuận nên xác định thế nào là bế tắc và cơ chế xử lý theo từng bước, chẳng hạn:

  1. Vấn đề được thảo luận lại ở cấp quản lý trực tiếp;

  2. Nếu chưa giải quyết được, vấn đề được chuyển lên người có thẩm quyền cao hơn của mỗi bên;

  3. Các bên có thể tham vấn chuyên gia độc lập hoặc tiến hành hòa giải;

  4. Nếu bế tắc kéo dài, áp dụng cơ chế chuyển nhượng, mua lại, thoái vốn hoặc chấm dứt hợp tác đã được thống nhất.

Mỗi bước cần có thời hạn. Nếu chỉ quy định các bên “tiếp tục thương lượng cho đến khi thống nhất”, một bên có thể trì hoãn mà không tạo ra lối thoát.

Trong thời gian xử lý bế tắc, doanh nghiệp vẫn phải hoạt động. Vì vậy, cần xác định những công việc nào được tiếp tục thực hiện, ngân sách nào vẫn có hiệu lực và người điều hành được quyết định trong phạm vi nào.

THỎA THUẬN GIỮA CÁC BÊN CẦN ĐƯỢC THỂ HIỆN TRONG ĐÚNG HỒ SƠ QUẢN TRỊ

Một cam kết giữa các nhà đầu tư không đương nhiên làm thay đổi thẩm quyền hoặc hiệu lực của quyết định trong doanh nghiệp.

Nếu một bên biểu quyết trái với cam kết, hành vi đó có thể làm phát sinh trách nhiệm do vi phạm thỏa thuận. Tuy nhiên, quyết định của doanh nghiệp có đương nhiên mất hiệu lực hay không còn phụ thuộc vào thẩm quyền, nội dung, trình tự và điều kiện thông qua theo pháp luật và điều lệ.

Bởi vậy, những quyền quản trị quan trọng cần được thể hiện nhất quán trong các văn bản phù hợp, có thể bao gồm:

  • Điều lệ doanh nghiệp;

  • Thỏa thuận giữa các thành viên hoặc cổ đông;

  • Quy chế quản trị và phân quyền;

  • Quy chế tài chính;

  • Nghị quyết, quyết định của cơ quan có thẩm quyền;

  • Văn bản ủy quyền và hợp đồng với người quản lý.

Hồ sơ quản trị cũng cần ghi nhận đầy đủ quá trình cung cấp thông tin, triệu tập họp, lấy ý kiến, biểu quyết và ban hành quyết định. Khi phát sinh bất đồng, đây là cơ sở để xác định quyền đã được thực hiện ra sao, ai chịu trách nhiệm và biện pháp nào còn có thể được áp dụng.

Đối với công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên, thành viên hoặc nhóm thành viên đáp ứng điều kiện luật định có quyền yêu cầu Tòa án hủy nghị quyết, quyết định của Hội đồng thành viên trong thời hạn 90 ngày kể từ ngày kết thúc cuộc họp nếu có căn cứ theo luật. Việc các bên tiếp tục thương lượng không mặc nhiên kéo dài thời hạn này. 

QUẢN TRỊ TỐT KHÔNG PHẢI LÀ TRAO CHO MỘT BÊN QUYỀN KIỂM SOÁT TUYỆT ĐỐI

Theo tôi, một cơ chế quản trị phù hợp không nhằm bảo đảm một bên luôn thắng trong mọi cuộc biểu quyết. Mục tiêu là giúp doanh nghiệp ra quyết định trong thời hạn hợp lý, đồng thời bảo vệ các bên trước những thay đổi có ảnh hưởng đáng kể đến khoản đầu tư và quan hệ hợp tác.

Tỷ lệ góp vốn là con số quan trọng, nhưng chưa phải toàn bộ câu trả lời. Các bên còn phải làm rõ quyền ra quyết định, quyền tiếp cận thông tin, phạm vi điều hành, nghĩa vụ tiếp tục cấp vốn và cách xử lý khi không còn thống nhất.

Những vấn đề này nên được trao đổi khi quan hệ hợp tác đang thuận lợi. Khi bất đồng đã phát sinh, cơ hội thiết kế một giải pháp cân bằng thường sẽ thu hẹp đáng kể.

VỀ CHUYÊN GIA

LS. Nguyễn Phương Liên là Luật sư của SENLAW, Thạc sĩ Luật chuyên ngành Luật Dân sự và Tố tụng dân sự.

Luật sư Liên có kinh nghiệm tư vấn về quản trị doanh nghiệp, lao động và hoạt động của văn phòng đại diện thương nhân nước ngoài tại Việt Nam; đồng thời tham gia giải quyết các tranh chấp và vấn đề pháp lý đặc thù của doanh nghiệp.

Tại SENLAW, Luật sư Liên trực tiếp đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng tại Tòa án và trọng tài. Kinh nghiệm làm việc với các hồ sơ tranh chấp giúp Luật sư Liên tiếp cận việc thiết kế quan hệ hợp tác từ cả hai góc độ: khả năng vận hành khi các bên còn đồng thuận và khả năng bảo vệ quyền lợi khi bất đồng phát sinh.

ĐỌC THÊM

Bài phân tích: Góp vốn và liên doanh: làm thế nào để quyền quản trị phù hợp với kỳ vọng của các bên?

SENLAW Legal Brief: Checklist những vấn đề cần thống nhất trong thỏa thuận góp vốn và liên doanh

CÔNG TY LUẬT TNHH SENLAW

Phòng P.108, Tòa nhà Master Building, 41–43 Trần Cao Vân, Phường Xuân Hòa, Thành phố Hồ Chí Minh

Điện thoại: 028 7307 3579 | Email: luatsu@senlaw.vn | Website: senlaw.vn

LinkedIn SENLAW | Facebook SENLAW

Tin tức khác

Checklist dưới đây tập trung vào trường hợp đầu tư thông qua công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên hoặc công ty cổ phần. Nếu các bên hợp tác theo hợp đồng mà không thành lập tổ chức kinh tế, cơ chế điều phối, phân quyền và trách nhiệm cần được thiết kế riêng theo tính chất của quan hệ hợp tác.

“Tỷ lệ sở hữu cho biết phần vốn mỗi nhà đầu tư nắm giữ, nhưng không tự xác định đầy đủ quyền quyết định, quyền giám sát và cơ chế bảo vệ lợi ích của họ trong doanh nghiệp.”

Checklist dưới đây hệ thống bảy nhóm vấn đề trọng tâm. Phạm vi hồ sơ thực tế cần được điều chỉnh theo hình thức đầu tư, ngành nghề, quy mô và đặc điểm của doanh nghiệp mục tiêu.

“Trước khi giao dịch hoàn tất, rủi ro còn có thể được xử lý bằng điều kiện, giá và cấu trúc thanh toán. Sau khi tiền đã được chuyển, nhà đầu tư phải dựa nhiều hơn vào quyền đã được xác lập, chứng cứ đang có và khả năng thực hiện nghĩa vụ của bên còn lại.”