028 7307 3579

HotLine

Ngôn ngữ

GÓP VỐN VÀ LIÊN DOANH: LÀM THẾ NÀO ĐỂ QUYỀN QUẢN TRỊ PHÙ HỢP VỚI KỲ VỌNG CỦA CÁC BÊN?

Khi thỏa thuận góp vốn hoặc thành lập doanh nghiệp liên doanh, các bên thường dành nhiều thời gian đàm phán tỷ lệ sở hữu. Bên nắm giữ tỷ lệ cao hơn có thể kỳ vọng mình sẽ kiểm soát các quyết định quan trọng; trong khi bên sở hữu tỷ lệ thấp hơn vẫn muốn có tiếng nói đối với những vấn đề có khả năng ảnh hưởng đáng kể đến khoản đầu tư.

Tuy nhiên, tỷ lệ sở hữu không tự quyết định toàn bộ quyền quản trị. Khả năng tham gia, biểu quyết hoặc chi phối một quyết định còn phụ thuộc vào loại hình doanh nghiệp, thẩm quyền của từng cơ quan, điều kiện tiến hành cuộc họp, tỷ lệ thông qua nghị quyết và cách các quyền được ghi nhận trong Điều lệ, thỏa thuận đầu tư và quy chế nội bộ.

Do đó, thiết kế cơ chế quản trị không chỉ là chia tỷ lệ vốn. Các bên cần làm rõ ai được quyết định vấn đề gì, quyết định được thông qua theo cơ chế nào, thông tin được cung cấp ra sao và cách xử lý nếu không đạt được sự thống nhất.

Bài viết này tập trung vào trường hợp các bên thực hiện hợp tác thông qua một công ty. Nếu hợp tác hoàn toàn theo hợp đồng mà không thành lập doanh nghiệp chung, quyền quản lý và ra quyết định cần được thiết kế trực tiếp trong hợp đồng phù hợp với bản chất của quan hệ đó.

1. TỶ LỆ SỞ HỮU CHỈ CÓ Ý NGHĨA KHI ĐẶT TRONG CƠ CHẾ RA QUYẾT ĐỊNH

Trước hết, nhà đầu tư cần xác định loại hình doanh nghiệp. Công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần có cơ cấu quản trị, thẩm quyền của các cơ quan và cơ chế biểu quyết khác nhau.

Với mỗi nhóm quyết định, các bên cần trả lời ít nhất bốn câu hỏi:

  • Vấn đề thuộc thẩm quyền của cơ quan nào?

  • Cuộc họp phải đáp ứng điều kiện gì để được tiến hành?

  • Tỷ lệ thông qua được tính trên tổng vốn điều lệ, tổng số phiếu biểu quyết hay số vốn của những người tham dự?

  • Việc triệu tập, gửi tài liệu, biểu quyết và lập biên bản phải thực hiện theo trình tự nào?

Ví dụ về cơ cấu sở hữu 60%–40%

Xét một công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên, trong đó Thành viên A sở hữu 60% và Thành viên B sở hữu 40% vốn điều lệ. Giả định Điều lệ không quy định khác và áp dụng cơ chế mặc định của Luật Doanh nghiệp:

  • Tại cuộc họp Hội đồng thành viên lần thứ nhất, nếu Thành viên B không tham dự, Thành viên A đại diện 60% vốn điều lệ nên cuộc họp chưa đủ điều kiện tiến hành; mức mặc định là từ 65% vốn điều lệ.

  • Nếu cuộc họp lần thứ hai được triệu tập đúng quy định, Thành viên A có thể tự mình đáp ứng điều kiện tiến hành vì đại diện trên 50% vốn điều lệ.

  • Tại cuộc họp lần thứ hai này, Thành viên A sở hữu toàn bộ số vốn của thành viên dự họp. Theo cách tính mặc định, A có thể đạt tỷ lệ tán thành cần thiết đối với nghị quyết thuộc thẩm quyền cuộc họp, kể cả trường hợp yêu cầu 75% vốn của thành viên dự họp.

  • Nếu cả A và B cùng tham dự, tỷ lệ tán thành của A chỉ là 60% tổng vốn của các thành viên dự họp. Nếu B không tán thành, A không đạt mức 65% hoặc 75% tương ứng.

  • Nếu Hội đồng thành viên lấy ý kiến bằng văn bản, tỷ lệ mặc định lại được tính trên vốn điều lệ. Khi đó, 60% của A không đủ mức 65% để tự thông qua nghị quyết.

Ví dụ cho thấy việc sở hữu 40% vốn không đương nhiên bảo đảm khả năng ngăn cản một quyết định bằng cách không tham dự cuộc họp. Ngược lại, sở hữu 60% cũng không bảo đảm một bên luôn có thể tự mình quyết định.

Kết quả còn phụ thuộc vào hình thức ra quyết định, lần triệu tập, cách tính tỷ lệ và quy định cụ thể trong Điều lệ. Vì vậy, các bên không nên chỉ nhìn vào tỷ lệ vốn mà cần mô phỏng cách cơ chế quản trị sẽ vận hành trong những tình huống thực tế.

2. PHÂN BIỆT QUYỀN ĐỀ CỬ, QUYỀN BỔ NHIỆM VÀ QUYỀN ĐIỀU HÀNH

Một bên được quyền đề cử nhân sự không có nghĩa người được đề cử đương nhiên được bổ nhiệm, cũng không có nghĩa người đó được toàn quyền quyết định hoạt động của doanh nghiệp.

Khi thiết kế quyền nhân sự, các bên cần làm rõ:

  • Mỗi bên được đề cử bao nhiêu người và vào vị trí nào;

  • Cơ quan nào có quyền bầu, bổ nhiệm hoặc miễn nhiệm;

  • Điều kiện để ứng viên được chấp thuận;

  • Nhiệm kỳ và cơ chế thay thế;

  • Phạm vi thẩm quyền của người được bổ nhiệm;

  • Trường hợp nào quyết định phải được phê duyệt ở cấp cao hơn.

Thỏa thuận chung như “một bên phụ trách tài chính, một bên phụ trách kinh doanh” chưa đủ để phân định quyền. Cần xác định cụ thể:

  • Ai lập và ai phê duyệt ngân sách;

  • Hạn mức chi tiêu của từng chức danh;

  • Giao dịch nào phải được chấp thuận trước;

  • Ai được ký hợp đồng nhân danh công ty;

  • Ai được tuyển dụng, miễn nhiệm và quyết định chế độ của nhân sự chủ chốt;

  • Trường hợp nào cần chữ ký hoặc sự phê duyệt của nhiều người.

Nếu công ty có nhiều người đại diện theo pháp luật, Điều lệ cần phân định rõ quyền và nghĩa vụ của từng người. Nếu không, sự chồng chéo về thẩm quyền có thể làm suy yếu cơ chế kiểm soát mà các bên dự kiến.

Cũng cần phân biệt người quản lý doanh nghiệp với người đại diện theo ủy quyền của nhà đầu tư. Người đại diện theo ủy quyền thay mặt thành viên hoặc cổ đông thực hiện quyền của chủ sở hữu trong phạm vi được giao. Trong khi đó, người được bầu hoặc bổ nhiệm làm người quản lý phải thực hiện nhiệm vụ trung thực, cẩn trọng và vì lợi ích hợp pháp của công ty, không chỉ vì lợi ích của bên đã đề cử mình.

3. DANH MỤC VẤN ĐỀ QUAN TRỌNG CẦN ĐƯỢC THIẾT KẾ VỪA ĐỦ

Để bảo vệ khoản đầu tư, đặc biệt đối với bên sở hữu tỷ lệ thấp hơn, các bên thường xây dựng danh mục những vấn đề chỉ được thông qua khi có sự đồng ý của bên đó hoặc đạt tỷ lệ tán thành cao hơn thông thường.

Danh mục này có thể bao gồm:

  • Sửa đổi Điều lệ hoặc thay đổi ngành nghề kinh doanh chính;

  • Tăng, giảm vốn hoặc phát hành thêm cổ phần;

  • Thông qua và điều chỉnh ngân sách;

  • Vay, cho vay hoặc cấp bảo lãnh vượt hạn mức;

  • Đầu tư, mua bán tài sản hoặc ký hợp đồng có giá trị lớn;

  • Bổ nhiệm, miễn nhiệm nhân sự quản lý chủ chốt;

  • Giao dịch với thành viên, cổ đông hoặc người có liên quan;

  • Phân phối lợi nhuận;

  • Tổ chức lại, giải thể hoặc bán phần lớn tài sản của doanh nghiệp.

Tuy nhiên, danh mục quá rộng có thể biến quyền bảo vệ thành quyền can thiệp vào hoạt động hằng ngày, khiến doanh nghiệp không thể phản ứng kịp thời trước nhu cầu kinh doanh.

Với mỗi vấn đề, các bên nên xác định:

  • Ngưỡng giá trị hoặc điều kiện kích hoạt;

  • Cơ quan có thẩm quyền quyết định;

  • Tỷ lệ thông qua;

  • Hồ sơ phải được cung cấp trước khi biểu quyết;

  • Thời hạn trả lời;

  • Cách xử lý nếu một bên không phản hồi.

Quyền chấp thuận riêng nên tập trung vào những quyết định có khả năng làm thay đổi đáng kể quyền sở hữu, mức độ rủi ro hoặc giá trị khoản đầu tư, thay vì bao phủ mọi hoạt động của doanh nghiệp.

4. ĐỒNG BỘ THỎA THUẬN ĐẦU TƯ, ĐIỀU LỆ VÀ QUY CHẾ NỘI BỘ

Thỏa thuận đầu tư hoặc thỏa thuận giữa các thành viên, cổ đông có thể quy định nghĩa vụ biểu quyết, quyền đề cử, quyền tiếp cận thông tin và các vấn đề cần chấp thuận.

Tuy nhiên, cần phân biệt:

  • Nghĩa vụ hợp đồng giữa các nhà đầu tư;

  • Cơ chế quản trị nội bộ của công ty;

  • Hiệu lực của nghị quyết hoặc giao dịch do công ty xác lập.

Việc một bên vi phạm thỏa thuận riêng không mặc nhiên làm cho nghị quyết của công ty hoặc giao dịch với bên thứ ba không có hiệu lực.

Ví dụ, hai nhà đầu tư thỏa thuận rằng mọi khoản vay của công ty phải được cả hai chấp thuận, nhưng nội dung này không được phản ánh trong Điều lệ hoặc quy chế phân quyền. Nếu công ty ký một hợp đồng vay mà chưa có sự đồng ý của một bên, cần tách riêng hai vấn đề:

  • Bên vi phạm cam kết có phải chịu trách nhiệm với nhà đầu tư còn lại hay không;

  • Hợp đồng vay có làm phát sinh quyền và nghĩa vụ đối với công ty hay không.

Vấn đề thứ hai phải được đánh giá trên cơ sở thẩm quyền đại diện, phạm vi quyền của người ký, tính chất giao dịch và quy định pháp luật áp dụng. Không thể chỉ vì cam kết giữa các nhà đầu tư bị vi phạm mà mặc nhiên kết luận giao dịch với bên thứ ba vô hiệu.

Để hạn chế khoảng cách giữa thỏa thuận và khả năng thực hiện, các bên cần:

  • Đưa vào Điều lệ những nội dung phù hợp với cơ cấu quản trị và pháp luật doanh nghiệp;

  • Xác định cam kết nào cần có sự tham gia trực tiếp của công ty;

  • Ban hành nghị quyết, quy chế phân quyền và quy trình phê duyệt tương ứng;

  • Quy định rõ trách nhiệm nếu một bên không thực hiện nghĩa vụ biểu quyết hoặc phối hợp.

Các văn bản không nhất thiết phải lặp lại toàn bộ nội dung của nhau, nhưng phải tạo thành một cơ chế nhất quán và có thể vận hành.

5. QUYỀN TIẾP CẬN THÔNG TIN PHẢI PHỤC VỤ KHẢ NĂNG GIÁM SÁT

Phạm vi quyền tiếp cận thông tin của thành viên và cổ đông phụ thuộc vào loại hình doanh nghiệp, tỷ lệ sở hữu, Điều lệ và quy định pháp luật áp dụng.

Ngoài quyền theo luật, các bên nên thiết lập cơ chế báo cáo định kỳ, bao gồm:

  • Tình hình tài chính, dòng tiền và khả năng thanh toán;

  • Công nợ phải thu, phải trả;

  • Kết quả thực hiện ngân sách;

  • Doanh thu, chi phí và chỉ tiêu kinh doanh trọng yếu;

  • Khoản vay và nghĩa vụ tài chính mới;

  • Giao dịch với người có liên quan;

  • Tranh chấp, vi phạm và sự kiện có thể ảnh hưởng đáng kể đến doanh nghiệp.

Thỏa thuận cần xác định người chịu trách nhiệm cung cấp, kỳ báo cáo, thời hạn gửi, quyền yêu cầu giải trình và nghĩa vụ bảo mật.

Quyền tiếp cận thông tin chỉ có ý nghĩa khi giúp nhà đầu tư đánh giá được cách doanh nghiệp đang sử dụng nguồn lực. Chỉ theo dõi doanh thu, chẳng hạn, có thể chưa đủ để phát hiện dòng tiền đang được chuyển ra ngoài thông qua phí dịch vụ, khoản vay, giao dịch mua bán hoặc hợp đồng với bên có liên quan.

Tuy nhiên, quyền thông tin cũng cần có giới hạn phù hợp để bảo vệ dữ liệu cá nhân, bí mật kinh doanh và lợi ích hợp pháp của công ty.

6. NGHĨA VỤ VỐN, PHA LOÃNG VÀ PHÂN PHỐI LỢI ÍCH PHẢI ĐƯỢC DỰ LIỆU

Tỷ lệ sở hữu và quyền biểu quyết có thể thay đổi khi doanh nghiệp cần thêm vốn. Vì vậy, ngay từ đầu, các bên cần làm rõ:

  • Trường hợp nào doanh nghiệp được yêu cầu bổ sung vốn;

  • Ai quyết định nhu cầu và phương án tăng vốn;

  • Mỗi bên có nghĩa vụ hay chỉ có quyền tham gia;

  • Thời hạn và hình thức đóng góp;

  • Hậu quả nếu một bên không tham gia;

  • Khả năng huy động vốn từ bên thứ ba;

  • Ảnh hưởng đến tỷ lệ sở hữu và quyền quản trị.

Cần phân biệt nghĩa vụ góp đủ số vốn đã cam kết khi thành lập hoặc khi đăng ký mua vốn với quyết định không tham gia một đợt tăng vốn sau đó. Hai trường hợp có bản chất và hậu quả pháp lý khác nhau.

Nếu một bên không tham gia đợt tăng vốn, tỷ lệ sở hữu của bên đó có thể bị giảm. Các bên có thể thiết kế quyền ưu tiên góp thêm vốn, thời hạn thực hiện, cách xử lý phần vốn không được mua và cơ chế điều chỉnh quyền quản trị sau pha loãng.

Việc phân phối lợi ích cũng cần được xác định đúng bản chất. Khoản tiền một bên dự kiến nhận có thể là:

  • Lợi nhuận hoặc cổ tức;

  • Phí dịch vụ;

  • Tiền lương hoặc thù lao;

  • Lãi và khoản hoàn trả nợ;

  • Giá chuyển nhượng vốn.

Mỗi khoản có căn cứ, điều kiện chi trả và hệ quả khác nhau. Thỏa thuận giữa các nhà đầu tư không thể thay thế những điều kiện bắt buộc về phân phối lợi nhuận, trả cổ tức hoặc bảo đảm khả năng thanh toán của doanh nghiệp.

7. GIAO DỊCH VỚI NGƯỜI CÓ LIÊN QUAN PHẢI CÓ CƠ CHẾ KIỂM SOÁT RIÊNG

Giả sử công ty thuê nhà xưởng của một thành viên hoặc mua dịch vụ từ doanh nghiệp do một cổ đông kiểm soát. Ngoài giá và điều kiện thương mại, cần xác định:

  • Giao dịch có thuộc trường hợp giao dịch với người có liên quan hay không;

  • Ai phải công khai lợi ích;

  • Cơ quan nào có thẩm quyền chấp thuận;

  • Người có lợi ích liên quan có được tham gia biểu quyết không;

  • Hồ sơ nào cần được cung cấp trước khi xem xét.

Tỷ lệ sở hữu chi phối không đồng nghĩa với quyền tự quyết một giao dịch có lợi ích riêng. Trong những trường hợp pháp luật hoặc Điều lệ yêu cầu, người có lợi ích liên quan không được tham gia biểu quyết.

Nếu không tuân thủ đúng thẩm quyền và trình tự, giao dịch có thể phát sinh nguy cơ bị Tòa án tuyên vô hiệu; người ký và người có liên quan còn có thể phải bồi thường thiệt hại hoặc hoàn trả lợi ích cho công ty.

Cơ chế quản trị vì vậy không nên chỉ yêu cầu giao dịch “theo giá thị trường”, mà cần quy định cụ thể nghĩa vụ công khai, nguyên tắc loại trừ quyền biểu quyết, hồ sơ thẩm định và trình tự phê duyệt trước khi giao dịch được ký kết.

8. BẾ TẮC CẦN ĐƯỢC DỰ LIỆU KHI QUAN HỆ VẪN ĐANG TỐT

Không phải mọi bất đồng đều là bế tắc. Một đề xuất chưa được thông qua có thể do thiếu thông tin, khác biệt về đánh giá thương mại hoặc một bên chưa thực hiện nghĩa vụ.

Cơ chế xử lý nên được thiết kế theo từng bước:

  1. Yêu cầu bổ sung thông tin và xem xét lại đề xuất;

  2. Chuyển vấn đề lên đại diện cấp cao hơn của các bên;

  3. Tham vấn chuyên gia độc lập đối với vấn đề tài chính, kỹ thuật hoặc định giá;

  4. Tiến hành thương lượng hoặc hòa giải trong thời hạn xác định;

  5. Áp dụng phương án chuyển nhượng, mua lại hoặc chấm dứt hợp tác nếu bế tắc không được giải quyết.

Ý kiến chuyên gia có thể giúp làm rõ số liệu hoặc tiêu chuẩn chuyên môn, nhưng không thay thế quyết định thuộc thẩm quyền của cơ quan quản trị doanh nghiệp.

Nếu sử dụng cơ chế mua bán phần vốn để giải quyết bế tắc, thỏa thuận cần quy định rõ:

  • Trường hợp nào được coi là bế tắc;

  • Bên nào có quyền khởi động cơ chế;

  • Cách xác định giá;

  • Thời hạn và nguồn tiền thanh toán;

  • Quyền ưu tiên mua và hạn chế chuyển nhượng;

  • Điều kiện đầu tư áp dụng cho bên nhận chuyển nhượng;

  • Cách duy trì hoạt động thiết yếu trong thời gian xử lý.

Một cơ chế thoái vốn chỉ có ý nghĩa nếu có thể thực hiện về pháp lý, tài chính và thủ tục.

TỪ TỶ LỆ VỐN ĐẾN CƠ CHẾ QUẢN TRỊ CÓ THỂ VẬN HÀNH

Tỷ lệ vốn là điểm khởi đầu, không phải toàn bộ cơ chế quản trị.

Trước khi ký kết, các bên nên đặt thỏa thuận vào những tình huống cụ thể:

  • Một bên không tham dự cuộc họp;

  • Một bên không đồng ý với ngân sách;

  • Doanh nghiệp cần vay ngoài kế hoạch;

  • Phát sinh giao dịch với người có liên quan;

  • Một bên không tham gia tăng vốn;

  • Người được một bên đề cử không còn phù hợp;

  • Các bên không thể thống nhất về một quyết định quan trọng.

Với mỗi tình huống, cần xác định ai có thẩm quyền, điều kiện thông qua, thông tin phải cung cấp, thời hạn quyết định và phương án chuyển bước nếu không đạt được thống nhất.

Nếu quyền quản trị chỉ được ghi nhận trong thỏa thuận đầu tư mà không được phản ánh phù hợp trong Điều lệ, nghị quyết và quy chế nội bộ, nhà đầu tư có thể gặp khó khăn khi yêu cầu công ty thực hiện.

Cơ chế quản trị tốt không phải là cơ chế trao cho một bên quyền phủ quyết càng rộng càng tốt. Đó là cơ chế cân bằng giữa khả năng bảo vệ khoản đầu tư và khả năng để doanh nghiệp ra quyết định, vận hành và phát triển.

CĂN CỨ PHÁP LÝ CHÍNH

ĐỌC THÊM

CÔNG TY LUẬT TNHH SENLAW

Phòng P.108, Tòa nhà Master Building, 41–43 Trần Cao Vân, Phường Xuân Hòa, Thành phố Hồ Chí Minh

Điện thoại: 028 7307 3579 | Email: luatsu@senlaw.vn | Website: senlaw.vn

LinkedIn SENLAW | Facebook SENLAW

Nội dung này được cung cấp nhằm mục đích tham khảo chung và không được xem là ý kiến tư vấn pháp lý cho một giao dịch hoặc vụ việc cụ thể.

 

Tin tức khác

Checklist dưới đây tập trung vào trường hợp đầu tư thông qua công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên hoặc công ty cổ phần. Nếu các bên hợp tác theo hợp đồng mà không thành lập tổ chức kinh tế, cơ chế điều phối, phân quyền và trách nhiệm cần được thiết kế riêng theo tính chất của quan hệ hợp tác.

“Tỷ lệ góp vốn cho biết mỗi bên sở hữu bao nhiêu, nhưng chưa trả lời đầy đủ ai được quyết định việc gì, trong điều kiện nào và doanh nghiệp sẽ vận hành ra sao khi các bên không cùng quan điểm.”

Checklist dưới đây hệ thống bảy nhóm vấn đề trọng tâm. Phạm vi hồ sơ thực tế cần được điều chỉnh theo hình thức đầu tư, ngành nghề, quy mô và đặc điểm của doanh nghiệp mục tiêu.

“Trước khi giao dịch hoàn tất, rủi ro còn có thể được xử lý bằng điều kiện, giá và cấu trúc thanh toán. Sau khi tiền đã được chuyển, nhà đầu tư phải dựa nhiều hơn vào quyền đã được xác lập, chứng cứ đang có và khả năng thực hiện nghĩa vụ của bên còn lại.”